Thứ Tư, 15 tháng 10, 2008

LÃNH ĐẠO GIẢI QUYẾT BỨC XÚC CỦA CÔNG NHÂN

LÃNH ĐẠO GIẢI QUYẾT KỊP THỜI, ĐÚNG ĐẮN
NHỮNG BỨC XÚC CỦA CÔNG NHÂN

Ths. Trịnh Thanh Tâm
Viện Xây dựng Đảng
Hơn ba thập kỷ qua, đặc biệt sau hai mươi năm Đổi mới, giai cấp công nhân nước ta đã phát triển nhanh và mạnh trong nhiều ngành nghề, trong các thành phần kinh tế, là lực lượng chủ lực trong sản xuất hàng hóa cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, cũng là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Lực lượng ấy chiếm gần 23% số lao động trong toàn xã hội, song hằng năm đã tạo ra trên 40% giá trị tổng sản phẩm trong nước; đóng góp gần 60% ngân sách Nhà nước. Lực lượng ấy ngày càng phong phú bởi sự đa dạng ngành nghề, không chỉ có công nhân cổ xanh, công nhân cổ trắng mà còn có cả công nhân cổ vàng - những người lao động trong các ngành dịch vụ.
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều thành phần kinh tế khác nhau với sự khác nhau trong thực hiện các chính sách đãi ngộ về tiền công, bảo hiểm, phúc lợi xã hội, an toàn lao động… Có những doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc đường lối, chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước, được đông đảo công nhân đồng tình ủng hộ và nêu cao ý thức, trách nhiệm đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Đồng thời, vẫn tồn tại không ít doanh nghiệp với mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận của chủ doanh nghiệp và đã tạo ra những bức xúc trong số đông công nhân lao động tại doanh nghiệp. Những bức xúc chủ yếu hiện nay của công nhân thường có liên quan về việc nợ hoặc chi trả tiền công, phụ cấp không đúng quy định, tăng tiền công không đúng hợp đồng, thoả ước lao động tập thể; không đóng hoặc đóng không đúng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; bảo hộ lao động, vệ sinh và an toàn lao đông; tình trạng việc làm không ổn định; thời gian làm việc kéo dài với cường độ cao; điều kiện làm việc chậm được cải thiện; phần đông họ phải thuê nhà trọ sống trong điều kiện tạm bợ, thiếu thốn, kém an toàn (Theo một kết quả khảo sát mới đây cho thấy 65% công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất có nhu cầu nhà ở, song các doanh nghệp chỉ mới đáp ứng được từ 4-15%. Phần lớn các địa phương chưa định hướng rõ và ban hành được chơ chế, chính sách đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân. Các chủ doanh nghiệp coi việc thuê nhà ở là việc của người lao động chứ không phải là của doanh nghiệp. Đây là cơ hội cho các khu nhà trọ ổ chuột của tư nhân tự phát mọc lên như nấm sau mưa, nhưng các điều kiện sống tối thiểu đều không đảm bảo)[1]. Đáng nói nhất là tiền lương và thu nhập của công nhân chưa tương xứng với sức lao động đã bỏ ra, theo Tổng liên đoàn Lao động VN trong báo cáo mới nhất, có nơi, công nhân chỉ hưởng lương khoảng 600 ngàn đồng/tháng, không đủ nuôi sống bản thân nơi đất khách, quê người. Đời sống vật chất khó khăn triền miên như thế, đời sống tinh thần của công nhân cũng chẳng hơn gì. Điều kiện sinh hoạt và hưởng thụ văn hóa nghệ thuật của công nhân còn quá ít ỏi; việc học hành nâng cao trình độ học vấn lẫn chuyên môn nghề nghiệp hầu như không thể thực hiện được do ít tiền, do không thu xếp được thời gian; thái độ đối xử thô bạo, xúc phạm danh dự nhân phẩm đối với người lao động của chủ sử dụng lao động; sa thải công nhân không đúng pháp luật; hoặc thực hiện một số chính sách liên quan đến nhà ở, ăn ca, cũng như thiếu chăm lo đời sống tinh thần cho công nhân… Một số doanh nghiệp ngăn cản việc thành lập công đoàn cơ sở cũng như các tổ chức chính trị - xã hội khác.
Những bức xúc trên của công nhân nếu không được giải quyết kịp thời không chỉ không bảo vệ được quyền và lợi ích chính đáng hợp pháp của người lao động, của người sử dụng lao động mà còn trực tiếp tác động tiêu cực đến sự phát triển chung của địa phương, xã hội, về lâu dài còn ảnh hưởng không tốt đến mối quan hệ giữa chủ doanh nghiệp và người lao động, có thể tiếp tục châm ngòi cho một cuộc đình công, lãn công… mà hậu quả về kinh tế - xã hội không lường trước hết được. Những bức xúc phức tạp nhất liên quan đến tiền công, các cam kết trong hợp đồng lao động thường dẫn đến sự xảy ra của những cuộc tranh chấp lao động và đình công ồ ạt trong công nhân lao động thời gian gần đây[2], cho thấy những bức xúc về quyền lợi của người lao động, bộc lộ hạn chế trong hoạt động và tính đại diện của tổ chức Công đoàn cùng với sự chưa quan tâm thỏa đáng từ phía Đảng, Nhà nước đối với công nhân lao động.
Việc giải quyết những bức xúc trên của công nhân đòi hỏi phải có sự vào cuộc nghiêm túc của các cấp uỷ đảng, đoàn thể trong và ngoài doanh nghiệp ở địa phương, nhất là sự thiện chí giải quyết những bức xúc từ phía chủ doanh nghiệp có liên quan. Tuy nhiên, trong phạm vi chuyên đề này, chỉ tập trung bàn đến vai trò lãnh đạo của các cấp uỷ đảng của địa phương - nơi có trụ sở, có nhà xưởng của doanh nghiệp và của chính tổ chức đảng trong doanh nghiệp đó (nếu có) .
Khi có bức xúc của công nhân, việc lãnh đạo giải quyết trước hết phải cần đến vai trò của tổ chức đảng trong doanh nghiệp. Việc nắm bắt thông tin kịp thời, chính xác là cơ sở cho việc đề ra phương hướng giải quyết, biện pháp giải quyết sẽ đạt hiệu quả cao hơn. Điều đó, đòi hỏi các cấp uỷ đảng trong các doanh nghiệp cần sâu sát cơ sở, có các kênh khai thác thông tin tin cậy, có sự phối hợp hoạt động nhịp nhàng, ăn khớp và hiệu quả giữa các đoàn thể chính trị trong doanh nghiệp. Hoạt động lãnh đạo đó sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi trong các doanh nghiệp nhà nước, hoặc doanh nghiệp mà Nhà nước nắm cổ phần chi phối.
Còn trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ điều kiện để thành lập tổ chức đảng, đoàn thể trong doanh nghiệp. Trong những doanh nghiệp này, sự lãnh đạo của Đảng cần thông qua cấp uỷ của địa phương nơi doanh nghiệp đặt trụ sở hoặc có cơ sở sản xuất kinh doanh. Đồng thời, cần phát huy vai trò của tổ chức công đoàn trong doanh nghiệp đó trong việc nắm và giải quyết những bức xúc của công nhân. Trường hợp này, vai trò của các cấp uỷ đảng địa phương thể hiện rõ đối với sự định hướng cách giải quyết, phân công cán bộ theo dõi, giải quyết; lãnh đạo phối hợp các lực lượng tham gia giải quyết kịp thời, hiệu quả. Cụ thể:
Thứ nhất, xác định đúng phương châm lãnh đạo giải quyết: những bức xúc của công nhân có thể là chính đáng hoặc không, có thể hợp pháp hoặc không hợp pháp. Giải quyết bức xúc trên thường trực tiếp ảnh hưởng đến lợi ích của một trong hai bên. Chính vì vậy, về phương châm lãnh đạo, các cấp uỷ phải dựa cơ sở quy định của pháp luật, bảo vệ những lợi ích chính đáng của công nhân; việc lãnh đạo giải quyết phải bảo đảm tính kịp thời, hiệu quả (vừa bảo vệ lợi ích chính đáng của công nhân, vừa bảo vệ quyền và lợi ích của chủ doanh nghiệp, không để tình trạng trầm trọng thêm, ảnh hưởng trật tự xã hội và phát triển sản xuất của doanh nghiệp).
Thứ hai, các cấp uỷ đảng của địa phương cần nắm bắt kịp thời những bức xúc của công nhân, đánh giá đúng bản chất của sự việc bằng cách tích cực đi cơ sở trực tiếp nghe công nhân phản ánh. Đây không phải là chuyện dễ làm bởi vì công nhân chỉ quen phản ánh với chủ doanh nghiệp, công đoàn. Trong khi đó, họ vào doanh nghiệp là phải lao động theo thời gian quy định của doanh nghiệp, hơn nữa có gặp được họ thì việc để họ phản ánh chân thực, khách quan đòi hỏi sự kiên trì có nghệ thuật và khoa học. Đồng thời, cần xây dựng nhiều kênh thông tin để có thể nắm được những bức xúc của công nhân. Ví dụ qua chế độ báo cáo của công đoàn cơ sở; qua hạt nhân tích cực trực tiếp lao động sản xuất trong doanh nghiệp, thậm chí có quan hệ tốt với chủ doanh nghiệp để có thông tin chiều…
Khi có đủ thông tin, cấp uỷ cần tiến hành họp để phân tích hiện tượng, chỉ rõ bản chất sự việc để đề ra biện pháp giải quyết. Trong trường hợp cấp uỷ viên được phân công theo dõi, khi nhận được thông báo cần nhanh chóng xuống gặp gỡ, tiếp xúc nghe công nhân phản ánh và nên mời đại diện công đoàn, đại diện lãnh đạo doanh nghiệp cùng nghe.
Những bức xúc liên quan đến chế độ, chính sách (tiền công, bảo hiểm xã hội, y tế, vệ sinh và an toàn lao động…), cấp uỷ cần có sự tham mưu của các cơ quan chức năng để đề ra những biện pháp lãnh đạo giải quyết phù hợp. Những bức xúc liên quan đến thái độ đối xử không đúng mực của chủ doanh nghiệp đối với công nhân cấp uỷ cần có sự tham mưu của các cơ quan bảo vệ pháp luật như công an, viện kiểm sát nhân dân, toàn án nhân dân… Nếu hành vi vi phạm pháp luật của chủ doanh nghiệp đủ cấu thành tội phạm cần chỉ đạo cơ quan chức năng tiến hành truy tố theo quy định của pháp luật, bảo đảm an toàn về tính mạng, nhân phẩm của người lao động. Về lâu dài, cấp uỷ địa phương phải chỉ đạo cơ quan bảo hiểm thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện nghiêm những quy định của Bộ Luật Lao động. Trong đó những quy định về hợp đồng lao động, thoả ước lao động, chế độ bảo hiểm xã hội, y tế, vệ sinh và an toàn lao động phải được đặc biệt quan tâm, hạn chế đến mức thấp nhấp những bức xúc không đáng có xảy ra, ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc kéo theo đòi hỏi phải dày công lãnh đạo giải quyết.
Hiện nay, một số doanh nghiệp liên doanh vào sản xuất, kinh doanh ở Việt Nam để tranh thủ nguồn nhân công giá rẻ. Họ chỉ ký hợp đồng lao động ngắn hạn và sau 5-7 năm làm việc, chủ doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng lao động và tuyển tiếp những lao động trẻ, khoẻ, chịu đựng được áp lực công việc cao. Có những doanh nghiệp liên doanh sa thải lao động không đúng theo quy định của luật lao động gây nên những bức xúc của người lao động. Trong những trường hợp này, cần lãnh đạo tổ chức công đoàn đấu tranh kiên quyết để bảo vệ quyền lợi của người lao động khi bị sa thải trái pháp luật, ví dụ như phải nhận lại vào làm việc hoặc bồi thường xứng đáng, tránh để thiệt thòi cho người lao động.
Những bức xúc của công nhân liên quan đến nhà ở, quan hệ hôn nhân gia đình, nhà trẻ, trường học cho con em công nhân, cấp uỷ cần có sự tham mưu của chính quyền, đoàn thể quần chúng. Gần đây, một số thành phố lớn đã có chủ trương xây dựng nhà cho công nhân thuê, xây dựng nhà trẻ, trường học, trạm y tế đồng bộ ở những khu chế công nghiệp, khu chế xuất với sự vào cuộc tích cực của chính quyền, chủ doanh nghiệp. Khi có nhà thuê ổn định, giá cả phù hợp, bảo đảm vệ sinh, khi con em công nhân được trông nom, dạy học thuận lợi… công nhân phấn khởi, gắn bó với doanh nghiệp, tích cực sản xuất nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm góp phần vào sự phát triển của doanh nghiệp và thu nhập cũng được cải thiện thông qua sự phát triển sản xuất của doanh nghiệp.
Đối với những khu công nghiệp, khu chế xuất, các lâm trường, xí nghiệp có đông công nhân nữ làm việc (may mặc, giày da,…), các cấp uỷ đảng và đoàn thể quần chúng cần tổ chức các hoạt động giao lưu thể dục, thể thao, văn nghệ với các đơn vị lực lượng vũ trang, tạo điều kiện để công nhân nữ xây dựng gia đình phù hợp với lứa tuổi, bảo đảm sự phát triển bền vững của gia đình và xã hội.
Thông thường, những biện pháp giải quyết bức xúc của công nhân trên những định hướng của cấp uỷ cần có sự vào cuộc của các tổ chức chính trị - xã hội trong phối hợp giải quyết những bức xúc của công nhân. Đó là công đoàn cơ sở, đoàn thanh niên, phụ nữ và chính quyền cả trong và ngoài doanh nghiệp. Điều đó, đòi hỏi cấp uỷ chịu trách nhiệm lãnh đạo giải quyết phải có những giải pháp để phối hợp hoạt động của các tổ chức trên. Và để giải quyết có hiệu quả những bức xúc của công nhân đòi hỏi các cấp uỷ đảng cần quan tâm xây dựng các tổ chức chính trị - xã hội trong doanh nghiệp thực sự vững mạnh, thực sự là chỗ dựa tinh thần của công nhân trong doanh nghiệp và là lực lượng tham gia giải quyết tốt những bức xức đó.
[1] Bộ Biên tập Tạp chí Cộng sản, Tỉnh uỷ Quảng Ninh, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (2007), Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Xây dựng và phát triển giai cấp công nhân Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế - Thực tiễn vùng mỏ Quảng Ninh, trang 218-219.
[2] Từ năm 1995 đến đầu năm 007, cả nước đã xảy ra 1.370 cuộc đình công của công nhân, xảy ra nhiều nhất vào cuối năm 2005, đầu năm 2006. Chỉ tính riêng năm 2006 cả nước đã xảy ra 390 cuộc, tập trung chủ yếu ở thành phó Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai… Các cuộc đình công có xu hướng tăng lên về số lượng, phức tạp về tính chất và xảy ra chủ yếu ở khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

Không có nhận xét nào: